Para, mal, ürün — hepsi aynı defterde.
Bir narenciye bahçesinden doğdu. Köyceğiz'de, göle doğru inen bir vadide; bir dedenin, bir ortakçının, hal komisyoncusunun, mazot defterinin içinden.
Türkiye'nin aile bahçeleri için. Bir sahip, bir iki ortakçı, mevsime göre değişen bir işçi. Telefonda parmakla, gerektiğinde sesle, gerektiğinde fotoğrafla tutulan bir defter.
Bahçede üç ayrı defter tutulur, aynı yere yazılmaz.
Bahçede para ayrı, mal ayrı, ürün ayrı tutulur. Üçü farklı birimde, üçü farklı raftadır. Bir gübre alındığında para kasadan eksilir, envanter rafına eklenir — iki yere birden yazılır. Sezona doğru hesap budur.
- Vadesiz hesap
- Nakit kasa
- Döviz
- Tarım kredisi
- Kredi kartı borcu
- Arazi (dönüm)
- Traktör, jeneratör
- Sera, kuyu, depo
- İlaçlama makinesi
- Gübre, ilaç, mazot
- Tohum, fide
- Depodaki hasat
- Torba, sandık, kasa
Bahçeyi bir kişi tutmaz — kimin neye baktığı bellidir.
Sahip her şeyi görür. Ortakçı sadece atandığı parsele yazar. İşçi mevsimlik bir-iki kalem işler. Roller karışmaz, sayılar sızmaz.
"Hasan Abi nar parselinin ilaç defterini tutsun, zeytine karışmasın; zeytinin işçisi başka — defterleri ayrı kalsın."
Hangi bölgedeysen, oranın takvimi konuşur.
İlk açılışta bölge seçilir; defterin hafızası ona göre kurulur. Şive, ürün listesi, mevsim takvimi, maliyet referansı — hepsi bölgeden gelir. Ege Ziyat Ağa, Karadeniz Nurten Ana, Trakya Ragıp Ağa konuşur. Diğer bölgeler sırada.
Dedemin bahçesinden buraya kadar.
Köyceğiz'de, göle doğru inen bir vadide, dedem Ziyat Ağa'nın bahçesi var. Narenciye, biraz nar, biraz incir. Bugün dışarıdan bakınca büyük bir şey gibi durmaz — birkaç dönüm, eski bir kuyu, yorgun bir traktör. Oysa bu bahçe yıllar boyu bir nesli okuttu.
Dedem aslında çiftçi değildi. Okumuş, diploması olan, kendi alanında bir adamdı. Ama bir yandan kitaplarını okurken bir yandan tarlaya inerdi. Adam çalıştırırdı, yevmiyesini hesaplardı, hangi gübre nereye gitsin, hangi parsel ne zaman sulansın, kim hangi sandığı taşısın — hepsini kafasında tutardı. O zamanlar kolay değildi. Şimdi de değil. Bazı şeyleri biraz daha kolay yapmak için bu fikri geliştirdik.
Üzerinde çalışılan, hasat edilen, hal arabasına yüklenen her sandık başka bir şeye dönüştü — bir okula, bir diplomaya, bir kuşağın şehirde tutunmasına. Dedemin tanımadığı bir gelecekte, onun bahçesinin payı vardı. Bizim de o bahçeye bir borcumuz.
Şehirde büyürken bu bahçelerin değeri pek anlaşılmaz. Toprağın getirisi düşük görünür, mazot pahalı görünür, hal komisyonu insafsız görünür. Oysa o bahçe defteri olmayan bir hesap tuttu yıllar boyu — dedem kafasında tuttu, babam parça parça kâğıda. Bir sonraki kuşak hep aynı şekilde tutamadı, çünkü tutmak için bir araç yoktu.
Dünya kaynak meselesine sıkıştıkça gıda yeniden ön plana çıktı. Meyve artık bir lüks değil, bir zorunluluk. Asıl mesele şu: Anadolu'nun her tarafına dağılmış bu küçük aile bahçelerini daha verimli işletmek, ortağıyla doğru paylaşmak, gübresini doğru atmak, hasadını doğru zamanlamak. Aile bahçesini bir hobiye değil, küçük bir işletmeye çevirmek — ama hâlâ aile gibi kalan bir işletmeye.
Dedem her sezon sonu masaya oturur, hesabı kafasından çıkarır, hep aynı şeyi söylerdi:
Bu sene hasat iyi geldi.
Adına da o yüzden Hasat dedik. Yıllardan bir kelime kalsın diye. Önce dedemin bahçesi için yola çıktık; sonra Anadolu'nun her köşesindeki aile bahçeleri için. Daha çok üretelim, daha doğru tutalım.
Bin dönümlük çiftlik için değil.
Aile bahçesi için. Bir sahip, bir iki ortak, sezona göre bir iki işçi.
Arayüz mesaj atmak kadar kolay. 55 yaşındaki ortakçı için. Sesle ve fotoğrafla kayıt, tek tık operasyon.
Önce iç kullanım. Köyceğiz'de bir aile bahçesinde sınanıyor. Henüz başka bahçeye değil.